Opnieuw: vechten of opbouwen

Opnieuw: vechten of opbouwen

Bij de uitzending van Pauw (13 december) werd een oude discussie nog eens dunnetjes overgedaan: was de Nederlandse missie naar Afghanistan nu een vecht- of een wederopbouwmissie? In Nederland woekerde die discussie in 2006 volop, maar werd beslecht na een documentaire van Vik Franke. 

Vik Franke maakte de documentaire 09:11 Zulu. Hij volgt daarin een groep commando’s tijdens hun uitzending naar Afghanistan. De documentaire eindigt met een intens vuurgevecht. Franke komt met de eenheid van het Korps Commando Troepen (KCT) waarmee hij optrekt in een hinderlaag van de taliban terecht. Ze vechten met 35 man tegen een overmacht van 145 talibanstrijders. Franke neemt daarbij uit zelfverdediging ook de wapens op. Iedereen brengt het er levend vanaf, maar het zijn heftige uren die het kijken van de documentaire tot een indringende ervaring maakt. 

De documentaire veranderde zowel hemzelf als het publieke debat over de missie. 

Hoe werd de missie gepresenteerd?

Voor iedere internationale missie moet de regering een artikel-100 brief opstellen. Daarmee informeert de regering de Kamer over het voorgenomen besluit tot een militaire missie. In die brief wordt niet alleen over wederopbouw gesproken. Ja, er staan zinnen als: “Het maakt deel uit van het streven van de NAVO om in heel Afghanistan als stabilisatiemacht op te treden en zo wederopbouw van het land mogelijk te maken.” Maar er staan ook zinnen die de Kamer waarschuwen dat er serieuze risico’s zijn met kans op Nederlandse slachtoffers. Over Uruzgan staat er: “Het betreft een uitzending naar een gebied waar de Nederlandse troepen te maken zullen krijgen met de OMF (red. Opposing Military Forces). Er moet rekening worden gehouden met aanvallen, zowel op patrouilles, als op de logistieke aanvoer door de lucht en over de weg, en op de bases van de ISAF-eenheden.” Of dit: “De OMF kenmerken zich in toenemende mate als een standvastige tegenstander die steeds vaker, ondanks een relatief hoog aantal slachtoffers aan eigen kant, een directe confrontatie met de coalitie strijdkrachten en de ANA (red. Afghan National Army) niet uit de weg gaat.”

Niettemin is onder invloed van het publieke debat de nadruk komen te liggen op het wederopbouw aspect van de missie. “Omdat men dat graag wilde horen”, zei ex-minister van Defensie van Middelkoop bij Pauw aan tafel. Militairen die de poort uit moesten hadden daar moeite mee, zegt toenmalig voorzitter van de militaire vakbond AFMP Wim van den Burg. Misschien was het anders politiek moeilijk te rechtvaardigen, denkt een commando uit de film van Franke: ‘Ik denk dat wederopbouw beter verkoopt dan gevechtsoperaties.’ 

In elk geval leefde tijdens het begin van de missie naar Uruzgan het beeld dat er sprake was van een opbouwmissie. 

Als de documentaire 09:11 Zulu in 2006 wordt uitgezonden kan het beeld van een opbouwmissie niet meer overeind blijven. In Uruzgan woedt een oorlog en het Nederlandse leger is daarbij betrokken. Er volgen 16 Kamervragen en een maatschappelijk debat. De documentaire verandert het beeld van de missie en zet de onderhandelingen over een verlenging van de missie op scherp. 

De trailer voor de documentaire 09:11 Zulu van Vik Franke. De hele film kun je ook terugkijken op YouTube.

Zelf veranderd

De ervaringen met het KCT hebben niet alleen de publieke opinie in Nederland veranderd. Ook Franke zelf is erdoor veranderd. Na een tijdje zei zijn verloofde: “Ik ken je niet meer terug.”

Franke: ’We zaten aan een lijst te werken voor de gasten op onze bruiloft maar ik kon me er niet toe zetten. Ik zei toen: Als ik me op de avond voor het huwelijk even kwaad maak, dan is het alsnog geregeld. Waar maken we ons druk om?” Franke is nooit getrouwd. 

Franke: “Ik heb me vaak afgevraagd hoe het kan dat ik letterlijk elke dag terugdenk aan die hinderlaag in Afghanistan.” Ook op andere manieren merkt hij hoe de ervaring in Afghanistan doorwerkt, jaren later nog. “Ik kon echt veel te hard op mijn motor rijden. Ik ben denk ik te dicht bij de dood geweest.”

Dat hij niet de enige is die met dit soort effecten worstelt weet hij maar al te goed. Franke: “Een paar procent komt terug met PTSS, 20 - 30% heeft psychosociale problemen en 70% heeft aanpassingsproblemen.” (Lees in dit stuk meer over Afghanistan-veteranen met post-traumatische stress stoornis.)

Toch is Franke blij dat hij naar Uruzgan is afgereisd. “Ik kreeg jaren later nog e-mails van mensen die zeiden: 'Bedankt voor die film, nu kan ik laten zien hoe het daar echt was.’”