Teveel geld leidde tot ongekende corruptie

Teveel geld leidde tot ongekende corruptie

“We noemden het spookgeld.” Met die uitdrukking doorbrak Khalil Roman het stilzwijgen over de maandelijkse miljoenen die Hamid Karzai van de CIA kreeg toegestopt. Hij was tussen 2002 en 2005 als adjunct-stafchef een van de belangrijkste adviseurs van president Hamid Karzai. Sinds hij die informatie lekte strijdt hij tegen corruptie. Vandaag legt hij ons uit hoe miljoenen konden verdwijnen, ook in Uruzgan. Het begon volgens Roman in 2002, met de komst van de buitenlanders.  

Khalil Roman: “Weet je dat we nooit eerder een miljardenbudget hebben gehad in Afghanistan? Ons budget was voorheen tussen de zes- en zevenhonderd miljoen dollar, maar toen zij (red. de buitenlanders) kwamen werd het honderden miljarden. Toen die dollars binnen stroomden, was dat ook het begin van een storm. De Verenigde Naties, de Amerikanen, de buitenlanders in het algemeen, zij waren zich er niet van bewust dat we in Afghanistan de capaciteit en kennis helemaal niet hadden om grote projecten uit te voeren.”

rize.png
Toen die dollars binnen stroomden, was dat ook het begin van een storm.
— Khalil Roman

‘Roofwijk’

In 2013 vertelde Roman aan de New York Times hoe er maandelijks cash geld werd afgeleverd bij de kantoren van de president. Niemand wist waarvoor, niemand wist waar het bleef. Sinds die tijd woont hij in een bescheiden flat en is hij een van de mensen die voorop gaat in de strijd tegen corruptie. Hij toont de wijk Shirpur, in het centrum van Kabul. Tot 2001 was het een onbeduidende arme wijk, nu staat het vol met onwaarschijnlijk grote en luxe huizen. Roman: “Al het geld om dit te bouwen komt uit corruptie. Er wonen hier ministers, buitenlanders en krijgsheren.” Het salaris dat ze officieel ontvangen is te laag om de huur van deze huizen te kunnen betalen. De wijk wordt daarom ook wel Char-pur genoemd, roof-wijk. 

Roman wil hier niet te lang blijven. Nadat hij uit de school is geklapt over de corruptie moest hij zich een tijdje schuilhouden voor woedende vrienden van Karzai. Nu zijn er nog steeds plekken waar hij als vijand wordt behandeld, en dit is er een van. 

Roman is niet de enige die spreekt over de corruptie in de kringen rond Karzai. In september verscheen het boek A kingdom of their own, waarin journalist Partlow aantoont hoe de familie van Karzai profiteert van de internationale geldstromen richting Afghanistan.

Volgens Roman komt corruptie voor in alle sectoren. In de bouwsector gaat dat vooral via tussenpersonen. Iemand geeft de opdracht voor een miljoen dollar, die geeft dat door aan iemand die het voor achthonderdduizend doet, die schuift het door naar weer een volgende, enzovoort. “Zo gaat vijftig tot zeventig procent van het budget verloren in het proces.” Hij noemt andere voorbeelden als het toe eigenen van land, het aannemen van steekpenningen en het confisceren van internationaal donorgeld.

Ook in Uruzgan

Corruptie is niet beperkt tot het invloedrijke netwerk in Kabul. Het is overal. Onvermijdelijk gebeurde dit ook in Uruzgan, de provincie waar Nederland jarenlang leading nation was. Roman: "Nederlandse hulp is deels verloren gegaan door corruptie. Er was corruptie in Uruzgan, zowel bij de Afghaanse als de buitenlandse instellingen, toch zijn er honderden miljoenen uitgegeven. Het probleem met de Nederlanders is dat ze niets wisten van Uruzgan. Ze gaven iedereen die bij hen aanklopte een project en dachten dat ze die mensen konden vertrouwen." 

Afghanen die voor de taliban kozen, deden dat in een op de drie gevallen deden vanwege frustratie over corruptie.
— SIGAR rapport

Je eigen tegenstanders financieren

Roman legt de oorzaak bij de zwakke overheid in combinatie met grote sommen geld. "Helaas startte deze corruptie in 2002. Toen de ministeries van start gingen nodigde iedereen zijn eigen vrienden uit, het bedrijven van vriendjespolitiek was begonnen." De constateringen van Roman staan niet op zichzelf. Vorige maand verscheen een uitgebreid rapport van de Amerikaanse waakhond Sigar (Special Inspector General Afghanistan Reconstruction), waarin wordt geconcludeerd dat de internationele coalitie in Afghanistan haar eigen tegenstand financierde. Door de grote instroom van geld en het gebrek aan controle daarop heeft de corruptie na 2002 enorm kunnen groeien. Daarvan is ook veel geld bij de taliban terecht gekomen, zo concludeert het rapport. Uit datzelfde rapport blijkt ook dat Afghanen die voor de taliban kozen, dat in een op de drie gevallen deden vanwege frustratie over die corruptie. 

Een betere overheid

“Tijdens de tijd van de taliban had Afghanistan geen kapitaal en was het leven in veel opzichten beter”, zegt Roman. “Maar nu is er overal armoede en slechts een klein deel van de samenleving heeft heel veel geld. De mensen in Afghanistan, in de bergen en de provincie, en zelfs rond Kabul, ze hebben niet eens stroom. 's Nachts is er geen licht. De faciliteiten voor opbouw zijn er niet.” 

Volgens Roman is de enige weg vooruit het verbeteren van de centrale overheid. “Het is erg belangrijk dat als de wereld Afghanistan in de toekomst wil helpen, we een capabele en sterkte overheid krijgen.” 
 

Weet je meer? Is er een correctie nodig? Stuur ons een mail. Dat stellen we op prijs: info@missieafghanistan.nl!